کاوەی دووەم

کتێبی کاوەی دووەم شانۆنامەیەکی سەرکاوە. ناونیشان و ناوی نووسەر لەسەر بەرگی کتێبەکە دیارن و لیستی بڵاوکراوەی کۆمەڵەکەش ئەم ناونیشانە لە نێو هەشت بەرهەمی شانۆیی نووسەر تۆمار دەکات. بەڵام لە سەرچاوە بەردەستەکاندا پوختەیەکی ورد و پشتڕاستکراوە لە ڕووداوەکانی خودی ئەم وەشانە نەدۆزرایەوە؛ بۆیە ئەم ناساندنە لە سنووری زانیارییە سەلمێنراوەکاندا دەمێنێتەوە.

ئەم کتێبە یەکێکە لە هەشت بەرهەمەکەی سەرکاو کە بەیت و چیرۆکە فۆلکلۆرییە کوردییەکان بە شێوەی شانۆنامە داڕێژراون. نووسەر لە پێشەکیی کۆمەڵەکەدا ڕوون دەکاتەوە کە ئامانجی، گەیاندنی چێژ و سوود بە خوێنەری گەورە و بچووک، گوند و شار و کوردانی ناو کوردستان و هەندەرانە. بۆیە لەگەڵ پاراستنی ڕەنگی گێڕانەوەی کۆن، شێوازی نوێی ئەدەب و شانۆ و سینەماش لە داڕشتنی دەقەکاندا بەکار هاتووە.

هەوڵم داوە بە شێوەیەک بینووسمەوە و دایڕێژم
کە هەموو خوێنەرێک چێژ و سوودی لێ ببات
گەورە و بچووک، گوندی و شاری
کوردی ناو کوردستان و ئەوانەی هەندەران

ئەم چوار دێڕە لە وتەی سەرکاو لە پێشەکیی کۆمەڵەکە وەرگیراون؛ نەک لە گفتوگۆی شانۆنامەکە.

ناونیشانێک لە ناو یادەوەریی کوردیدا

کاوە لە فەرهەنگ و یادەوەریی کوردیدا ناوێکی ناسراوە، بەڵام زیادکراوی «دووەم» لە ناونیشانی ئەم کتێبەدا واتایەکی تایبەتی بە بەرهەمەکە دەدات. تا دەقی تەواوی کتێب یان ناساندنێکی فەرمیی ورد بەردەست نەبێت، نابێت ئەم واتایە بە ڕووداو یان کەسایەتییەکی دیاریکراو ببەسترێتەوە. ئەوەی بە دڵنیایی دەزانرێت ئەوەیە کە سەرکاو ئەم بابەتەی بۆ داڕشتنی شانۆیی هەڵبژاردووە.

لە گێڕانەوەوە بۆ شانۆ

گۆڕینی چیرۆکێکی فۆلکلۆری بۆ شانۆنامە تەنها کورتکردنەوەی گێڕانەوە نییە. دەق پێویستی بە دیمەن، کردار، گفتوگۆ و ڕیتمی شانۆیی هەیە. پێشەکیی سەرچاوەکە دەڵێت نووسەر سوودی لە شێوازی گێڕانەوەی کۆن و کلاسیک وەرگرتووە و لە هەمان کاتدا شێوازە نوێکانی چنینی ڕووداو لە ئەدەب و شانۆ و سینەمادا لەبەرچاو گرتووە. ئەمە باشترین چوارچێوەی پشتڕاستکراوە بۆ ناسینی شێوازی کارەکەیە.

بۆ کێ گونجاوە؟

ئەم ناونیشانە بۆ خوێنەرانی حەز لە شانۆنامەی کوردی، فۆلکلۆر و چۆنیەتی نوێکردنەوەی میراتی زارەکی گونجاوە. هەروەها دەتوانێت بۆ خوێندکار و ئەکتەرێک سەرنجڕاکێش بێت کە دەیەوێت بزانێت چیرۆکێکی ناسراوی کۆمەڵگا چۆن دەکرێت بگوازرێتەوە بۆ دیمەن و گفتوگۆ. خوێنەر باشە خودی دەق بە بنەمای ناسینی ڕووداوەکان بگرێت، نە پێشبینییە دەرەکییەکان.

خوێندنەوەیەکی ورد

لە کاتی خوێندنەوەدا سەرنج بدە بەوەی دەق چۆن دەنگی گێڕەر دەگۆڕێت بۆ قسەی کەسایەتییەکان، چۆن کشە و هەڵوێست دروست دەکات و چۆن نیشانە فۆلکلۆرییەکان لە ناو دیمەنی شانۆییدا دەپارێزێت. ئەم ڕێبازە یارمەتیدەدات بێ ئەوەی پێشتر کۆتایی یان ڕووداوەکان بزانیت، لە شێوازی نووسین و داڕشتنی کارەکە تێبگەیت.

بایەخی ئەم وەشانە

چونکە بەیت و چیرۆکی فۆلکلۆری بە زاراوە و گێڕانەوەی جیاواز گەیشتوونەتە ئێمە، وردەکاریی ڕووداو و ناوی کەسایەتییەکان لە هەموو وەشانێکدا یەکسان نین. ئەم ناساندنە تەنها لەو زانیارییانە کە لە سەرچاوەی کتێب و سەرچاوە باوەڕپێکراوەکاندا پشتڕاست کراونەتەوە سوود وەردەگرێت و هیچ ڕووداو یان گفتوگۆیەکی نەسەلمێنراو بە دەقەکە زیاد ناکات.

بۆ هەڵسەنگاندنی ئەم جۆرە بەرهەمە سێ ئاست لە یەکتر جیا بکەرەوە: یەکەم، چیرۆک یان بەیتەکە وەک بەشێک لە میراتی زارەکی؛ دووەم، ئەو وەشانە نووسراوانەی پێشتر کۆکراونەتەوە؛ سێیەم، داڕشتنەوەی شانۆیی سەرکاو. هاوبەشبوونی ناو یان بابەت بە مانای یەکسانبوونی هەموو ڕووداوەکان نییە. بەراوردکردنی ئەم سێ ئاستە نیشان دەدات کام بەش لە یادەوەریی گشتی ماوەتەوە و کام بەش بە هۆی پێداویستیی دیمەن و گفتوگۆ نوێ کراوەتەوە.

لە کاتی خوێندنەوەدا باشە ناوی کەسایەتی، شوێن و گۆڕانی دیمەنەکان بە وردی تۆمار بکرێن و جیاوازیی نێوان دەنگی فۆلکلۆری و داڕشتنی نوێ دیاری بکرێت. ئەم ڕێبازە خوێنەر یارمەتیدەدات هەم چێژ لە چیرۆک و شانۆ ببینێت و هەم بە چاوێکی ڕەخنەگرانە لە پەیوەندیی نێوان میراتی زارەکی و دەقی نووسراو تێبگات.