کتێبی ئەفسانەی چیایی ئاگری

پوختەی کتێبی ئەفسانەی چیایی ئاگری

کتێبی ئەفسانەی چیایی ئاگری ڕۆمانێکی ئەفسانەیی و خۆشەویستیی یەشار کەمالە کە شوکور مستەفا لە تورکییەوە بە کوردی وەریگێڕاوە. چیرۆکەکە لە دامێنی چیای ئاگری و لە ناو کۆمەڵگەیەکدا ڕوودەدات کە نەریت، وشەی پیران و ڕێسای میوانداری هێندەی فەرمانی دەسەڵاتداران بەهێزن. سروشتی گەورە و سەختی چیا تەنیا پاشبنەمای ڕووداوەکان نییە؛ وەک کەسایەتییەکی زیندوو بەسەر هەموو بڕیار و هەستەکاندا سێبەر دەخات.

ئەحمەد، گوڵبەهار و ئەسپی چارەنووس

دەستپێکی ڕۆمان بە هاتنی ئەسپێکی نایاب بۆ بەردەم ماڵی ئەحمەد پەیوەستە. بەپێی نەریتی ناوچەکە، ئەسپێک کە خۆی دێت و لە بەردەم دەرگای کەسێک دەوەستێت، دیارییەکی چارەنووسە و گەڕاندنەوەی شەرمە. بەڵام ئەسپەکە هی مەحموود خان، پاشای بەیازیدە. خان داوای گەڕاندنەوەی دەکات و ئەحمەد ناتوانێت نەریت و شکۆی خۆی بشکێنێت. ئەم ناکۆکییە سادەیە بەخێرایی دەبێتە ملمـلانێیەک لە نێوان هێزی خان و دەنگی گەل.

ئەحمەد لەبەر بڕیارەکەی دەگیرێت و لە زینداندا چارەنووسی بە گوڵبەهار، کچی مەحموود خان، گرێ دەدرێت. گوڵبەهار تەنیا کەسایەتییەکی عاشق نییە؛ ئەو لە نێوان گوێڕایەڵی بۆ باوک و بەرگری لە مرۆڤێکی بێتاواندا دەبێت ڕێگای خۆی هەڵبژێرێت. خۆشەویستیی ئەو و ئەحمەد لە ژووری ئارامدا گەشە ناکات، بەڵکو لە ناو ترس، زیندان، هەڕەشەی مردن و فشارە کۆمەڵایەتییەکاندا تاقی دەکرێتەوە. مەمو و ئاسنگەر حوسۆ و کەسایەتییەکانی دیکەش بە ڕووداوەکان قووڵایی و هەستی ئەفسانەیی دەبەخشن.

بەشێکی سەرنجڕاکێش لە کتێب

گۆڵێک بەسەر لووتی چیای ئاگرییەوە
چوار هەزار و دووسەت مەتر بڵندە.
نێوی گۆڵی کوپەیە،
تا بڵێی قوڵە.

جوانی و پەیامی ڕۆمان

هێزی کتێبی ئەفسانەی چیایی ئاگری لەوەدایە کە سنووری نێوان ڕاستی و ئەفسانە ناسک دەکات. چیای ئاگری، گۆڵی کوپ، فلووتی شوان و دەنگی گەل هەموویان فەزایەک دروست دەکەن کە خوێنەر هەستی پێ دەکات چیرۆکەکە لە سەردەمێکی دیاریکراودا قەتیس نەماوە. لە هەمان کاتدا، پرسیارەکانی ڕۆمان زۆر مرۆیی و نزیکن: ئایا دەسەڵات دەتوانێت نەریت و خۆشەویستی بسڕێتەوە؟ تاک چەندە ئامادەیە بۆ پاراستنی ڕێز و بەڵێنی خۆی نرخ بدات؟

یەشار کەمال بە وێنەسازییەکی دەوڵەمەند سروشت، ڕەنگ، دەنگ و جوڵە بە یەکەوە دەبەستێتەوە. ئەوەی چیرۆکەکە سەرنجڕاکێش دەکات تەنیا ڕووداوەکانی نییە، بەڵکو ئەو هەستەیە کە خوێنەر لە بەرامبەر هەر بڕیارێکدا دەیباتە ناو دڵی کەسایەتییەکان. گوڵبەهار نموونەی ئازایەتیی هەستییە و ئەحمەد نموونەی پابەندبوونە بە نەریت؛ مەحموود خانیش پیشاندەری ئەو دەسەڵاتەیە کە کاتێ تووشی ترس و لووتبەرزی دەبێت خۆی و دەوروبەری دەخاتە مەترسییەوە.

ئەم کتێبە بۆ خوێنەری تازەلاو و گەورەی حەزدار بە خۆشەویستیی تراژیدی، ئەفسانە و ئەدەبی ناوچەکە گونجاوە. بۆ خوێندنەوەی هاوبەش لە قوتابخانە و کتێبخانەش دەکرێت بابەتی نەریت، دەسەڵات، ئازادیی هەڵبژاردن و شوێنی ژن لە کۆمەڵگەدا بخرێتە گفتوگۆ. ئەگەر دەتەوێت دوای ئەم چیرۆکە دنیای کۆمەڵایەتیی یەشار کەمال بناسیت، کتێبی تەنەکە و کتێبی کوێر ئۆغڵی دوو هەڵبژاردەی پەیوەندیدارن. خوێندنەوەی ئەم ڕۆمانە گەشتێکە بۆ ناو دڵی چیا و ناو ئەو خۆشەویستییەی کە بە ئاسانی ملکەچ نابێت.

بەشێکی دیکەی جوانیی کتێب لە پەیوەندیی نێوان دەنگ و بێدەنگی دێت. فلووت و گۆرانی و هاوار لە بەرامبەر دیواری زیندان و فەرمانی خاندا دەوەستن. هەر کاتێ دەسەڵات هەوڵ دەدات دەنگێک کپ بکات، چیا و گەل بە شێوەیەکی دیکە وەڵام دەدەنەوە. بۆیە خۆشەویستیی ئەحمەد و گوڵبەهار تەنیا پەیوەندیی دوو کەس نییە؛ دەبێتە هێمای بەرگری لە مافی هەڵبژاردن و ڕێزی وشە. ئەم لایەنە ڕۆمانەکە لە چیرۆکێکی عاشقانەی ئاسایی جیا دەکاتەوە و نیشان دەدات ئەفسانە دەتوانێت هەستی دادخوازیی گەل بپارێزێت. خوێنەر هەر دیمەنێک بە هەستی ڕەنگ و سۆز و دەنگ دەبینێت.