شێخی سەنعان

کتێبی شێخی سەنعان شانۆنامەیەکی سەرکاوە و بەرگی بەردەستی ناوی کتێب و نووسەر پشتڕاست دەکاتەوە. شێخی سەنعان یەکێک لە چیرۆکە بەناوبانگەکانی فۆلکلۆری کوردییە کە بە وەشانی زارەکی و نووسراوی جیاواز پارێزراوە. توێژینەوەکان بە پەیوەندیی نێوان وەشانی کوردی، گێڕانەوەی فەقی تەیران و چیرۆکی عەتتار ئاماژە دەکەن، بەڵام هەر وەشانێک تایبەتمەندیی خۆی هەیە.

ئەم کتێبە یەکێکە لە هەشت بەرهەمەکەی سەرکاو کە بەیت و چیرۆکە فۆلکلۆرییە کوردییەکان بە شێوەی شانۆنامە داڕێژراون. نووسەر لە پێشەکیی کۆمەڵەکەدا ڕوون دەکاتەوە کە ئامانجی، گەیاندنی چێژ و سوود بە خوێنەری گەورە و بچووک، گوند و شار و کوردانی ناو کوردستان و هەندەرانە. بۆیە لەگەڵ پاراستنی ڕەنگی گێڕانەوەی کۆن، شێوازی نوێی ئەدەب و شانۆ و سینەماش لە داڕشتنی دەقەکاندا بەکار هاتووە.

ئەمن شێخی سەنعانم، بێچارە و سەرگەردانم
پەریم هاتۆتە خەونێ، بردی دڵ و ئیمانم
زونناری بەستە ئەستۆم، قورعانی پێ سووتانم
شەپقەم نایەی جێی مێزەر، بەرازی پێ لەوەڕانم

ئەم چوار دێڕە لە هۆنراوەی نافیع مەزهەر وەرگیراون و نموونەی بەردەوامی بابەتەکەن؛ نەک بەشێکی پشتڕاستکراوە لە شانۆنامەی سەرکاو.

بەیتێکی ناسراوی کوردی

سەرچاوەی توێژینەوەیی شێخی سەنعان بە یەکێک لە بەیتە ناسراوەکانی کورد دەناسێنێت و باس لە فرەیی وەشانەکانی دەکات. هەروەها وەشانێکی نووسراو بە فەقی تەیرانەوە دەبەستێتەوە. ئەم پاشخانەیە گرنگە، چونکە پیشان دەدات سەرکاو لەگەڵ چیرۆکێک کار دەکات کە پێشتر لە هۆنراوە، گێڕانەوە و یادەوەریی خەڵکدا ژیاوە.

بابەتە ناوەندییەکان

گێڕانەوەی شێخی سەنعان زۆرجار لە دەوری خۆشەویستی، تاقیکردنەوەی باوەڕ، گۆڕانی ناوخۆیی و ململا‌نێی نێوان ڕێسا و ئارەزوو دەسوڕێتەوە. بەڵام وردەکاریی ڕووداو و کەسایەتی لە وەشانێکەوە بۆ وەشانێکی دیکە دەگۆڕێت. لەبەر ئەوە ناساندنی دەقی سەرکاو نابێت بە پوختەکردنەوەی وەشانێکی دیکە جێگرتەوە بکرێت.

دەرفەتی شانۆیی

گۆڕان و دوودڵیی ناوخۆی کەسایەتییەکان، گونجاوی زۆری بۆ شانۆ هەیە. گفتوگۆ دەتوانێت ئەو ململا‌نێیە بکات بە دەنگ، و دیمەن دەتوانێت دووریی نێوان جیهانی ڕۆحی و خواستی مرۆیی پیشان بدات. سەرکاو لە چوارچێوەی کۆمەڵەکەدا هەوڵ دەدات شێوازی گێڕانەوەی کۆن لەگەڵ تەکنیکی نوێی چنینی شانۆیی بگونجێنێت.

سەرچاوە و دەقی نوێ

دێڕەکانی خوارەوە لە هۆنراوەیەکی نافیع مەزهەرە و بە شێخی سەنعانەوە پەیوەستن؛ تەنها بۆ نیشاندانی بەردەوامی چیرۆکەکە لە ئەدەبی کوردیدا هاتوون. ئەوان دەقی پشتڕاستکراوەی شانۆنامەی سەرکاو نین. ئەم جیاکردنەوەیە گرنگە تا خوێنەر سەرچاوەی کۆن، هۆنراوەی نوێتر و داڕشتنەوەی شانۆیی بە یەک دەق نەزانێت.

بایەخی ئەم وەشانە

چونکە بەیت و چیرۆکی فۆلکلۆری بە زاراوە و گێڕانەوەی جیاواز گەیشتوونەتە ئێمە، وردەکاریی ڕووداو و ناوی کەسایەتییەکان لە هەموو وەشانێکدا یەکسان نین. ئەم ناساندنە تەنها لەو زانیارییانە کە لە سەرچاوەی کتێب و سەرچاوە باوەڕپێکراوەکاندا پشتڕاست کراونەتەوە سوود وەردەگرێت و هیچ ڕووداو یان گفتوگۆیەکی نەسەلمێنراو بە دەقەکە زیاد ناکات.

بۆ هەڵسەنگاندنی ئەم جۆرە بەرهەمە سێ ئاست لە یەکتر جیا بکەرەوە: یەکەم، چیرۆک یان بەیتەکە وەک بەشێک لە میراتی زارەکی؛ دووەم، ئەو وەشانە نووسراوانەی پێشتر کۆکراونەتەوە؛ سێیەم، داڕشتنەوەی شانۆیی سەرکاو. هاوبەشبوونی ناو یان بابەت بە مانای یەکسانبوونی هەموو ڕووداوەکان نییە. بەراوردکردنی ئەم سێ ئاستە نیشان دەدات کام بەش لە یادەوەریی گشتی ماوەتەوە و کام بەش بە هۆی پێداویستیی دیمەن و گفتوگۆ نوێ کراوەتەوە.

لە کاتی خوێندنەوەدا باشە ناوی کەسایەتی، شوێن و گۆڕانی دیمەنەکان بە وردی تۆمار بکرێن و جیاوازیی نێوان دەنگی فۆلکلۆری و داڕشتنی نوێ دیاری بکرێت. ئەم ڕێبازە خوێنەر یارمەتیدەدات هەم چێژ لە چیرۆک و شانۆ ببینێت و هەم بە چاوێکی ڕەخنەگرانە لە پەیوەندیی نێوان میراتی زارەکی و دەقی نووسراو تێبگات.