کتێبی زەوی ئاسن و ئاسمان مس

پوختەی کتێبی زەوی ئاسن و ئاسمان مس

کتێبی زەوی ئاسن و ئاسمان مس بەشی دووەمی زنجیرەڕۆمانی «ئەودیوی چیا»ی یەشار کەمالە و بە وەرگێڕانی شوکور مستەفا بە کوردی پێشکەش کراوە. دوای وەرزێکی خراپ و داهاتێکی کەم، دانیشتووانی گوند ناتوانن قەرزی دوکاندارەکە، ئادڵ ئەفەندی، بدەنەوە. گوندەکە لە ژێر فشاری برسێتی، سەرما و شەرمدا چاوەڕێی هاتنی قەرزخوازەکەیە. نەهاتنی ئادڵ ئارامی نادات؛ بە پێچەوانەوە، ترسەکە لە خەیاڵی خەڵکدا گەورەتر دەبێت و وەک هێزێکی نادیار بەسەر هەموو ماڵێکدا دەکەوێت.

گوندێک لە نێوان ترس و ئەفسانەدا

کاتێ مرۆڤ ڕێگایەکی ڕوون بۆ چارەسەر نابینێت، دەست بە دروستکردنی مانا دەکات. دانیشتووانی گوند لە ناو دڵەڕاوکێ و بێدەسەڵاتیدا ڕوو لە تاشباش دەکەن؛ پیاوێکی ئازا، دڵسۆز و بەوەفا کە لە نێوانیاندا ژیاوە. خەڵک وردەوردە خەسڵەت و توانای سەرووئاسایی دەدەنە پاڵی و چیرۆکی پیرۆزی و پەرجوو لە دەوری دروست دەکەن. تاشباش خۆی لە ناو ئەو وێنە گشتییەدا نامێنێتەوە؛ ئەو لە نێوان ئەوەی خۆی دەزانێت و ئەوەی گەل پێی دەڵێت گیر دەبێت.

موختار، مریەمچە، ئۆزون عەلی و کەسایەتییەکانی دیکە هەر یەکەیان بە شێوەیەک وەڵامی ترس دەدەنەوە. هەندێک بە چیرۆک و باوەڕ خۆیان دەپارێزن، هەندێک بەرژەوەندیی خۆیان لە ناو ترسی گشتی دەدۆزنەوە و هەندێک بە گومان و هەستی بەرپرسیارییەوە دەڕوانن. یەشار کەمال بە وردی نیشان دەدات ئەفسانە چۆن لە یەک ڕستە و چاوەڕوانییەوە دەست پێ دەکات، لە دەمی کەسێکەوە بۆ کەسێکی دیکە دەگوازرێتەوە و دواتر خاوەن هێزێک دەبێت کە تەنانەت دروستکەرەکانی خۆیشی کۆنترۆڵ ناکەن.

بەشێکی سەرنجڕاکێش لە کتێب

بەزەحمەت پێی دەگەیشت.
خۆ ماوەیەک بەحاڵی گەیشت.
وەخت بوو پێشووی هێند سوار بێ،
بەکەوی و هەرلەوێ بۆ خۆی بمێنێتەوە.

دەروونناسیی کۆمەڵ و هێزی باوەڕ

هێزی کتێبی زەوی ئاسن و ئاسمان مس لە چۆنیەتی گۆڕینی ترس بۆ باوەڕدایە. ئەم ڕۆمانە بە سادەیی خەڵک بە خرافاتی ناو نابات؛ نیشان دەدات برسێتی، قەرز، بێهیوایی و نەبوونی داد چۆن مرۆڤ ناچار دەکەن پەنا بۆ چیرۆکێک ببات کە هیوای پێ بدات. لە هەمان کاتدا، نووسەر مەترسییەکەش دەخاتەڕوو: کاتێ کۆمەڵگە کەسێکی زیندوو دەکاتە هێما، بارێکی قورس دەخاتە سەر ئەو کەسە و سنووری نێوان ڕاستی و خەیاڵ تێکدەچێت.

زمانی وێنەیی وەسفی سەرما، بەفر، ماڵە تاریکەکان و ئاسمانی قورس بە ناونیشانی کتێبەکە مانای زیاتر دەدات. زەوی وەک ئاسن ڕەقە و ئاسمان وەک مس سارد و دوورە؛ لە نێوانیاندا مرۆڤەکان بە چیرۆک و هاوبەشی هەوڵی مانەوە دەدەن. ئەم فەزایە خوێنەر وا لێ دەکات نەک تەنیا ڕووداوەکان، بەڵکو قورسایی هەر ڕۆژێکی گوندەکە هەست پێ بکات.

کتێبەکە بۆ خوێنەری گەورە و تازەلاوی حەزدار بە دەروونناسیی کۆمەڵ، ڕۆمانی گوند و بابەتی باوەڕ و دەسەڵات گونجاوە. بۆ باشتر تێگەیشتن لە کەسایەتی و ڕووداوەکان، پێش ئەم بەرگە کتێبی کاریتە بخوێنەوە. بۆ دیدنی ملمـلانێی داد و بەرژەوەندی لە ڕۆمانێکی دیکەی نووسەر، کتێبی تەنەکەیش هەڵبژاردەیەکی پەیوەندیدارە. ئەم ڕۆمانە خوێنەر ناچار دەکات لەوە بپرسێت: کاتێ ڕاستی بەس نییە، کۆمەڵگە چ چیرۆکێک بۆ ڕزگارکردنی خۆی دروست دەکات؟

تاشباش لە ناو ئەم پڕۆسەیەدا کەسایەتییەکی زۆر ناسکە. ئەو بە خەڵک دڵسۆزە، بەڵام ئەو هێز و پەرجووانەی بۆی دەگێڕدرێتەوە لە خۆیدا نابینێت. هەر چەند هەوڵ دەدات سنووری نێوان مرۆڤ و پیرۆزی بپارێزێت، چاوەڕوانیی گوند زیاتر دەبێت. ئەم فشارە ناوخۆییە پرسیاری بەرپرسیاری دروست دەکات: ئایا کەسێک بەرپرسی ئەو وێنەیەیە کە خەڵکی دیکە لێی دروست دەکەن؟ یەشار کەمال بە وردی ئەو ئازارە نیشان دەدات کە لە پشت ستایش و پیرۆزکردندا شاراوەتەوە. بەمەش چیرۆکەکە هەم ڕەخنەی کۆمەڵایەتییە و هەم لێکۆڵینەوەیەکی قووڵی دەروونی.