گهڕانهوهی کاڵا بۆ ماوه ی 7 ڕۆژ.
24 کاتژمێر پشتیوانی
زامنی ڕەسەنایەتی کاڵا
گواستنەوەی خێرا
پارەدانی سەرهێڵی پارێزراوفەرهەنگی دەستەواژەی کوردیا 1
فەرهەنگی دەستەواژەی کوردیا 1 بەرهەمێکی زمانەوانییە کە سەید ئەحمەد تەوکولی و ئومید زارعی ئامادەیان کردووە. کتێبەکە لەو بیرۆکەیەوە دەست پێ دەکات کە زمان تەنیا ئامرازێک بۆ قسەکردن نییە؛ زمان هەڵگری ناسنامە، بیرەوەری و ئەزموونی کۆمەڵگەیە. دەستەواژەکانیش بەشێکی چڕ و زیندووی ئەو سامانی زمانین، چونکە مانایان زۆرجار لە کۆی مانای وشە پێکهێنەرەکانیان زیاترە.
ناوەرۆکی فەرهەنگەکە
بەرگی یەکەمی ئەم زنجیرەیە 1001 دەستەواژەی کوردی لەخۆ دەگرێت. کۆکەرەوەکان دەڵێن ئەم دەستەواژانە بە پێی زۆری بەکارهێنان و بوونیان لەسەر زاری خەڵک هەڵبژێردراون، نەک بەو مانایەی تەنیا ئەمانە گرنگترین دەستەواژەکانی زمانن. ئامانج ئەوە بووە نموونەیەکی فراوان لە دەربڕینە ڕۆژانەکان کۆ بکرێتەوە و مانا و بنچینەی هەر یەکێکیان بە شێوەیەکی ڕوون بخوێندرێتەوە.
شێوازی کۆکردنەوە
یەکێک لە تایبەتمەندییەکانی کتێبەکە شێوازی مەیدانیی کارەکەیە. نووسەران گوێیان لە گفتوگۆی خەڵک گرتووە و دەستەواژە بەکارهاتووەکان لە کۆڕ و کۆبوونەوە و ژیانی ڕۆژانەدا تۆمار کردووە. هەروەها لە هاوکارانی ناوچە جیاوازەکان سوودیان وەرگرتووە. سەردانی سەرچاوە چاپکراوەکان زیاتر لەو شوێنانەدا کراوە کە پێویستی بە ڕوونکردنەوە، بەراورد یان چارەسەرکردنی دوودڵی هەبووە.
ڕاستکردنەوە و ڕەچەڵەکناسی
فەرهەنگەکە تەنیا لیستێکی مانا نییە. لە هەندێ شوێندا دەستەواژەیەکی هەڵەباو دەخاتە بەر لێکۆڵینەوە و بە پشتبەستن بە ڕەچەڵەکناسی و پێکهاتەی وشە هەوڵی ڕاستکردنەوەی دەدات. ئەم ڕێبازە بۆ پاراستنی دەقی ڕاست گرنگە، چونکە هەڵەیەک ئەگەر بچێتە ناو چاپ و فەرهەنگەوە، دواتر ڕەنگە وەک بەڵگەی زمانەوانی بەکار بهێنرێت و دووبارە بڵاو ببێتەوە.
ناوچە و شێوەزار
زۆربەی دەستەواژەکانی ئەم بەرگە لە موکریان و بابان کۆ کراونەتەوە. نووسەران ئەمە بە سنووری بەرگی یەکەم دەزانن و ئاماژە بەوە دەکەن کە بەرگەکانی داهاتوو دەبێت ڕوو لە ناوچەکانی ئەردەڵان، هەورامان، کەلهوڕ، لەک، لوڕ و کرمانج بکەن. بەم شێوەیە فەرهەنگەکە دەتوانێت پەیوەندی نێوان زار و بنزارەکان نیشان بدات و جۆراوجۆری زمانی کوردی بپارێزێت.
دەستەواژە چییە؟
لە ڕوونکردنەوەی کتێبەکەدا، دەستەواژە دەربڕینێکە کە مەبەستی بێژەر لە مانای ڕاستەوخۆی وشەکان جیاوازە و خەڵکی خاوەنی زمانەکە بە ئاسانی تێی دەگەن. دەستەواژە لەوانەیە یەک وشە، چەند وشە، ڕستە یان تەنانەت دوو ڕستە بێت. لە وەرگێڕاندا نابێت وشە بە وشە بگوازرێتەوە؛ دەبێت هاوواتای گونجاوی بۆ بدۆزرێتەوە یان ماناکەی بە ڕوونی شیکراوە بێت.
بۆ کێ بەسوودە؟
ئەم کتێبە بۆ قوتابیانی زمان و ئەدەب، مامۆستا، نووسەر، وەرگێڕ، ڕۆژنامەنووس و هەر خوێنەرێک بەسوودە کە دەیەوێت کوردییەکی پاراو و چڕ بەکار بهێنێت. خوێندنەوەی دەستەواژەکان تەنیا زانیاری وشەیی زیاد ناکات؛ دەرگایەکیشە بۆ ناسینی شێوازی بیرکردنەوە، ژیانی ڕۆژانە و وێنەسازیی خەڵک. بۆیە فەرهەنگەکە هەم ئامرازێکی فێرکارییە و هەم بەشێک لە پاراستنی میراتی زارەکی.
چۆن لە فەرهەنگەکە سوود وەربگرین؟
خوێنەر دەتوانێت هەر ڕۆژ ژمارەیەک دەستەواژە هەڵبژێرێت، مانا و نموونەکانیان بخوێنێتەوە و پاشان لە ڕستەی خۆیدا بەکاریان بهێنێت. بۆ وەرگێڕ و نووسەر باشە دەستەواژەکان بە پێی بابەت پۆلێن بکات و هاوواتا ناوچەییەکانیان تۆمار بکات. مامۆستاش دەتوانێت لە وانەدا داوا لە قوتابی بکات جیاوازی نێوان مانای ڕاستەوخۆ و مانای دەستەواژەیی ڕوون بکاتەوە. بەراوردکردنی دەربڕینەکانی موکریان و بابان لەگەڵ ناوچەی خۆی، ڕێگایەکی باشە بۆ ناسینی جۆراوجۆری زمان. بەکارهێنانی بەردەوام وای دەکات دەستەواژەکان لە بیرگەی خوێنەردا بمێننەوە و بە شێوەی سروشتی بچنە ناو نووسین و گفتوگۆی ڕۆژانە.
زمان بێگومان گرینگترین ئامێرێکە
کە مرۆڤ بۆ پەیوەندیگرتن بەکاری دێنێت
هەر زمانە کە نەتەوەکان لێک جیا دەکاتەوە
هەر زمانە کە شوناسی بوون و نەبوون دەبەخشێت
کتێبە پەیوەندیدارەکان
وشەی زمانی کوردی دەتوانن بۆ خوێنەرانی ئەم بوارە تەواوکەری یەکتر بن.
پێداچوونەوەکان
هێشتا هیچ پێداچوونەوەیەک نەکراوە.