خانزاد میرژنی سۆران

کتێبی خانزاد میرژنی سۆران شانۆنامەیەکی سەرکاوە کە ناوی ژنێکی ناسراوی مێژوو و یادەوەریی میرنشینی سۆران دەخاتە ناونیشان. سەرچاوە کوردییەکان خانزاد وەک فرمانڕەوا یان ئەمیری سۆران دەناسێنن و قەڵای خانزادیش بە ناوی ئەوەوە بەستراوەتەوە. بەڵام ڕێکەوت و هەندێک وردەکاریی ژیانی لە سەرچاوەکاندا یەکسان نییە؛ بۆیە دەبێت جیاوازیی نێوان مێژوو، ڕیوایەت و داڕشتنی شانۆیی بپارێزرێت.

ئەم کتێبە یەکێکە لە هەشت بەرهەمەکەی سەرکاو کە بەیت و چیرۆکە فۆلکلۆرییە کوردییەکان بە شێوەی شانۆنامە داڕێژراون. نووسەر لە پێشەکیی کۆمەڵەکەدا ڕوون دەکاتەوە کە ئامانجی، گەیاندنی چێژ و سوود بە خوێنەری گەورە و بچووک، گوند و شار و کوردانی ناو کوردستان و هەندەرانە. بۆیە لەگەڵ پاراستنی ڕەنگی گێڕانەوەی کۆن، شێوازی نوێی ئەدەب و شانۆ و سینەماش لە داڕشتنی دەقەکاندا بەکار هاتووە.

هەوڵم داوە بە شێوەیەک بینووسمەوە و دایڕێژم
کە هەموو خوێنەرێک چێژ و سوودی لێ ببات
گەورە و بچووک، گوندی و شاری
کوردی ناو کوردستان و ئەوانەی هەندەران

ئەم دێڕانە وتەی سەرکاون لە پێشەکیی کۆمەڵەکە؛ نەک وتەیەکی مێژوویی لە خانزاد.

خانزاد لە مێژوو و یادەوەریدا

هەندێک سەرچاوە دەڵێن دوای مردنی یان ژەهراویکردنی براکەی، خانزاد بەرپرسیاریەتی دەسەڵاتی سۆرانی گرتە ئەستۆ و لە قەڵای خانزادەوە فەرمانڕەوایی کرد. ئەم چوارچێوەیە وێنەی ژنێکی بەهێز و بڕیاردەر دەپارێزێت. لە هەمان کاتدا، چونکە تۆمارەکان لە سەدە و وردەکاریی ڕووداوەکاندا جیاوازن، ناساندنەکە لەسەر ئەو خاڵانە دەوەستێت کە چەند سەرچاوە هاوبەشیان لەسەر هەیە.

کەسایەتییەک بۆ شانۆ

ژیانی فرمانڕەوایەک کە لە ناو فشار و ململا‌نێی سیاسی بڕیار دەدات، ماددەیەکی دەوڵەمەند بۆ شانۆ دروست دەکات. دەقی شانۆیی دەتوانێت لە ڕێگەی گفتوگۆ و دیمەنەوە پرسیاری دەسەڵات، بەرپرسیاریەتی، تۆڵە، پاراستنی ناوچە و شوێنی ژن لە مێژوودا بخاتە بەردەم خوێنەر. ئەم پەیوەندییە بە مانای یەکسانبوونی هەموو دیمەنەکان لەگەڵ تۆماری مێژوویی نییە.

مێژوو یان هونەر؟

خوێنەری ئەم کتێبە باشە دوو ئاست لێک جیا بکاتەوە: خانزاد وەک کەسایەتییەکی مێژوویی، و خانزاد وەک کەسایەتیی شانۆنامەی سەرکاو. نووسەر بۆ دروستکردنی دەقێکی شانۆیی ناچارە ڕووداوەکان بچنێت و گفتوگۆ و دیمەن ڕێک بخات. بۆ پشتڕاستکردنەوەی ڕێکەوت و شوێن پێویستە سەرچاوە مێژووییەکان بخوێندرێنەوە.

بۆ کێ گونجاوە؟

کتێبەکە بۆ حەزداران بە شانۆی مێژوویی، مێژووی سۆران و کەسایەتییە ژنە دیارەکانی کوردستان سەرنجڕاکێشە. خوێندنەوەی بەراوردی لەگەڵ ناساندنە مێژووییەکان دەتوانێت پیشان بدات هونەر چۆن کەسایەتییەک لە تۆمارە کورتەکانەوە دەگوازێتەوە بۆ دیمەن. هەروەها دەرفەتێکە بۆ گفتوگۆ لەسەر ئەوەی یادەوەریی گشتی چۆن مێژوو دەپارێزێت.

بایەخی ئەم وەشانە

چونکە بەیت و چیرۆکی فۆلکلۆری بە زاراوە و گێڕانەوەی جیاواز گەیشتوونەتە ئێمە، وردەکاریی ڕووداو و ناوی کەسایەتییەکان لە هەموو وەشانێکدا یەکسان نین. ئەم ناساندنە تەنها لەو زانیارییانە کە لە سەرچاوەی کتێب و سەرچاوە باوەڕپێکراوەکاندا پشتڕاست کراونەتەوە سوود وەردەگرێت و هیچ ڕووداو یان گفتوگۆیەکی نەسەلمێنراو بە دەقەکە زیاد ناکات.

بۆ هەڵسەنگاندنی ئەم جۆرە بەرهەمە سێ ئاست لە یەکتر جیا بکەرەوە: یەکەم، چیرۆک یان بەیتەکە وەک بەشێک لە میراتی زارەکی؛ دووەم، ئەو وەشانە نووسراوانەی پێشتر کۆکراونەتەوە؛ سێیەم، داڕشتنەوەی شانۆیی سەرکاو. هاوبەشبوونی ناو یان بابەت بە مانای یەکسانبوونی هەموو ڕووداوەکان نییە. بەراوردکردنی ئەم سێ ئاستە نیشان دەدات کام بەش لە یادەوەریی گشتی ماوەتەوە و کام بەش بە هۆی پێداویستیی دیمەن و گفتوگۆ نوێ کراوەتەوە.

لە کاتی خوێندنەوەدا باشە ناوی کەسایەتی، شوێن و گۆڕانی دیمەنەکان بە وردی تۆمار بکرێن و جیاوازیی نێوان دەنگی فۆلکلۆری و داڕشتنی نوێ دیاری بکرێت. ئەم ڕێبازە خوێنەر یارمەتیدەدات هەم چێژ لە چیرۆک و شانۆ ببینێت و هەم بە چاوێکی ڕەخنەگرانە لە پەیوەندیی نێوان میراتی زارەکی و دەقی نووسراو تێبگات.